Yr Athro Edmund Burke: Araith yn Nerbynfa’r Cymrodorion, Bangor

Mae’n bleser croesawu Cymdeithas Ddysgedig Cymru i Brifysgol Bangor.

Fel sefydliad, rydym yn edrych ymlaen at ddathlu ein pen-blwydd yn 140 oed y flwyddyn nesaf. Cawsom ni, ynghyd â nifer o’n Prifysgolion hŷn yng Nghymru, a sefydliadau ‘cenedlaethol’ eraill fel y Llyfrgell Genedlaethol a’r Amgueddfa, eu ffurfio, i gynrychioli ac adlewyrchu ymdeimlad cynyddol o genedligrwydd yng Nghymru, ar adeg pan nad oedd gan y wlad hunaniaeth genedlaethol swyddogol.

Ers y dyddiau cynnar hynny, mae ein prifysgolion wedi cyfrannu’n fawr at Gymru, ac i’r byd. Ble fyddem heb sgiliau a gwybodaeth ein graddedigion sydd wedi cyfrannu at gynifer o agweddau ar ein bywydau bob dydd dros y ganrif a hanner ddiwethaf?

Gallem ofyn hefyd, ble fyddem heb yr ymchwil sylweddol a gynhyrchwyd yng Nghymru neu gan academyddion a anwyd yng Nghymru? Nid yw ein prifysgolion yn dyrau ifori, maen nhw wedi’u hymgorffori yn ein cymunedau ac yn cymryd rhan mewn ymchwil sy’n arwain y byd sy’n dod â budd diriaethol sy’n cael effaith ar fywydau pobl…….o addysg i ofal iechyd i fyw’n gynaliadwy. Mae eu hymchwil yn llywio polisi’r llywodraeth, yn bwydo i greu swyddi, yn ein helpu i ddatrys heriau ac yn ein paratoi i wynebu’r dyfodol…

Fel cenedl fach, rydym yn aml yn clywed ein bod yn ‘rhagori ar ein maint’, barnwyd bod 89% o ymchwil Cymru yn rhagorol yn rhyngwladol neu’n flaenllaw o ran effaith….ac mae ein hymchwil a’n harloesedd yn allweddol i gynyddu ein ffyniant.

Mae’n galonogol felly, ac yn arwydd o hyder Cymru fel cenedl fodern, bod gennym ein cymdeithas ddysgedig ein hunain, sy’n adlewyrchu ac yn dathlu’r gorau o’n hymchwilwyr academaidd. Rwy’n falch iawn o weld bod y cyfarfod hwn yn croesawu chwech o’r Cymrodyr Dysgedig diweddaraf sydd â chysylltiad â Bangor ac â Chymdeithas Ddysgedig Cymru, lle maen nhw’n ymuno â dros 60 o Gymrodyr Dysgedig eraill o’r gorffennol a’r presennol, sy’n gysylltiedig â’n sefydliad. Mae’r Gymdeithas Ddysgedig yn gwneud gwaith gwych wrth hyrwyddo ein hymchwil ragorol a datblygu’r ddadl am werth ymchwil i Gymru. Fel sefydliad sy’n aeddfedu, rydych wedi dod yn llais awdurdodol ac annibynnol niwtral, credadwy sy’n codi llais dros ddysgu ac ymchwil addysg ym mywyd sifil Cymru, ac rwy’n diolch i chi am hynny ac yn eich croesawu chi gyd i Brifysgol Bangor.

Yr Athro Edmund Burke, Is-ganghellor, Prifysgol Bangor, 29 Tachwedd 2023