Blog Rhwydwaith Ymchwilwyr Gyrfa Gynnar

UNESCO-BRIDGES: Dod â'r Dyniaethau a Gwyddoniaeth at ei Gilydd i Gwrdd â Nodau Cynaliadwyedd

Yr Athro Cysylltiol Luci Attala, Uwch Ddarlithydd, UWTSD

Building Resilience in Defence of Global Environments and Societies

Yn ddiweddar, mae UNESCO-BRIDGES (BRIDGES) wedi sefydlu ei ganolfan yn y DU ym Mhrifysgol Cymru, y Drindod Dewi Sant.

Mae BRIDGES yn raglen a flaenoriaethwyd, a sefydlwyd yn swyddogol gan sector Gwyddor Gymdeithasol a Dynol UNESCO o fewn Cyngor Rhynglywodraethol MOST (Management of Social Transformations), sy’n un o chwe rhaglen wyddoniaeth ryngwladol UNESCO.  Fe’i ffurfiwyd ar ôl i’w bartneriaid sefydlu, er gwaethaf y bwriadau gorau, sylweddoli fod prosiectau cadarn sy’n seiliedig ar dystiolaeth yn methu â mynd i’r afael â’r Nodau Datblygu Cynaliadwy yn effeithiol, gan eu gwneud yn annhebygol o gael eu cyrraedd erbyn 2030.  Gan nodi bod arloesi cynnyrch a datblygiadau technolegol yn cael llai o lwyddiant na phrosiectau lleol, sy’n canolbwyntio ar yr unigolyn, sy’n diddymu’r cymhleth yn atebion bychain, penderfynodd UNESCO-MOST ffurfio sefydliad sy’n gallu casglu ac ysbrydoli addysg ac ymchwil gwyddor cynaliadwyedd trawsddisgyblaethol sy’n cael ei yrru gan y dyniaethau, sydd yn gallu caniatáu i wybodaeth leol ategu polisi cenedlaethol a rhyngwladol

Nod BRIDGES yw hwyluso creu addysg ac ymchwil gydweithredol sy’n canolbwyntio ar ddatrys y problemau cymdeithasol sydd yn cael sylw gan y NDCau. Mae’n hyrwyddo cyfuno dulliau ac arbenigedd y dyniaethau a’r celfyddydau â phynciau STEM. Er mwyn cyflymu newid parhaol, mae UNESCO a MOST yn honni bod yn rhaid cynhyrchu atebion sy’n cynnwys gwahaniaethau diwylliannol a chyd-destunol dynol.

Mae cyrraedd y nod hwn yn dechrau drwy roi sylw dwys ar alluogi’r Dyniaethau i ddylanwadu ar y ffyrdd mae prosiectau’n cael eu cynllunio a gallu sbarduno newid, ond yn y pen draw, bydd angen gweld newid sylfaenol yn y paradeim sy’n llywio ecosystem ymchwil prifysgolion, asiantaethau cyllido, cyfathrebiadau gwyddonol, polisi a gwneud penderfyniadau.

Mae’r newid hwn mewn paradeim hefyd yn seiliedig ar y ddealltwriaeth bod gwybodaeth gan bobl nad ydynt yn academyddion lleol7 o’r pwys mwyaf ac, hyd nes y bydd amrywiaeth y mathau o berthnasoedd â’r amgylchedd yn cael eu deall yn gyd-destunol fanwl, bydd arloesi yn methu â bod yn effeithiol. Felly, mae’r cam cyntaf o symud tuag at y nod yn gofyn am broses sy’n galluogi lleisiau lleol i gael eu clywed. Bydd hyn yn caniatáu i broblemau gael eu diffinio’n lleol, i atebion gael eu datblygu mewn cydweithrediad â chymunedau, ac i wybodaeth ddod i’r amlwg o ardaloedd mewn ffyrdd sy’n ystyrlon yn lleol. Bydd hyn yn cyfrannu at greu naratifau newydd sy’n deillio o amrywiaeth perthnasoedd dynol-amgylcheddol ac osgoi, er enghraifft, ceisio darparu atebion un maint i bawb i fynd i’r afael â diraddiad amgylcheddol.

“What we expect from BRIDGES intellectually is a rich understanding of sustainability as the organising framework for a new kind of science.”

Sut mae BRIDGES yn gweithio?

Mae BRIDGES yn cynnwys rhwydwaith clymblaid ryngwladol sydd wedi’i ymgorffori mewn sefydliadau Addysg Uwch, fel Canolfannau sydd wedi’u cynllunio i gydweithio, bwydo a rhannu cyfleoedd ar draws y rhwydwaith. Ar hyn o bryd, mae gan BRIDGES Ganolfannau ym Mhrifysgol Talaith Arizona, Clwb Rhufain, Prifysgol Pretoria, y Drindod Dewi Sant, a Chanolfan a rennir rhwng CUNY a Phrifysgol Princeton. Mae’r cyfarwyddwyr yn cyfarfod yn rheolaidd gyda’r Pwyllgor Gwaith i drafod cyfleoedd sy’n codi a dod o hyd i arbenigedd angenrheidiol ar draws y glymblaid ac o fewn cyfeillion UNESCO a BRIDGES. Mae cyfarfodydd diweddar gyda’r Cyfarwyddwr Cyffredinol Cynorthwyol, Gabriela Ramos, wedi cadarnhau bod UNESCO yn awyddus i gefnogi’r canolfannau clymblaid, hyd yn oed yn ariannol. Disgwylir i’r Canolfannau hysbysebu, cefnogi a chreu cymunedau sy’n cynhyrchu gwaith sy’n cyd-fynd ag uchelgeisiau BRIDGES. Yna, bydd UNESCO yn gwneud y gwaith hwn yn hysbys, ac yn cael ei ddefnyddio i annog newid polisi ac ymarfer. Rhagwelir y bydd llwyddiant yn y maes hwn yn newid cyllid y cyngor ymchwil mewn cylch rhinweddol.

    • Mae gwyddoniaeth gynaliadwyedd yn ymwneud â’r ffyrdd mae pobl a’r amgylchedd yn ategu ei gilydd. Yn fethodolegol, mae’n dibynnu ar wrthrychedd, mesuriadau, data a modelu i wneud rhagfynegiadau.
    • Mae’r Dyniaethau yn rhoi llais i ddylanwadau diwylliant, persbectif a gwersi hanes. Mae’n defnyddio straeon, cyd-destun a chyfrifon goddrychol. 
    • Mae gwyddoniaeth gynaliadwyedd sy’n cael ei gyrru gan y dyniaethau yn cyfuno’r dulliau a’r gwerthoedd hyn i sicrhau bod atebion yn cael effaith. Mae HdSS yn cydnabod bod yn rhaid i atebion ddeall y straeon dynol sy’n sail i broblemau os ydyn nhw am gael eu defnyddio.

    Pa fuddion mae BRIDGES yn eu cynnig i'r Drindod Dewi Sant?

    Mae BRIDGES yn gallu cyrchu a sianelu galwadau ymchwil rhyngwladol, cyllid ac ystod eang o gyfleoedd lledaenu i aelodau ei glymblaid a chymunedau’r Ganolfan. Mae hefyd yn cynnig cymeradwyaeth i brosiectau a mentrau sy’n cyd-fynd â’u hamcanion.  Bydd prosiectau a mentrau sydd yn cael eu cefnogi gan BRIDGES-UNESCO yn cael eu lledaenu ar draws rhwydwaith UNESCO, a byddant yn cael eu defnyddio gan MOST ac IPCC yn ystod trafodaethau rhynglywodraethol ar ddulliau cynaliadwyedd a pholisïau trawsnewid cymdeithasol.

    Mae ardystiad yn darparu 4 mantais bwysig:

    • defnyddio’r logo sefydliadol (hyd yn oed cyn cyllido),
    • cyfleoedd i gymryd rhan mewn digwyddiadau rhyngwladol UNESCO a BRIDGES,
    • lledaenu trwy rwydwaith helaeth ac UNESCO,
    • llwybr uniongyrchol i ategu polisi rhynglywodraethol.

    Sefydlodd BRIDGES ei ganolfan yn y DU yng Nghymru ac yn y Drindod Dewi Sant, mewn cydweithrediad â’r gwaith arloesol sy’n dod allan o’r dyniaethau yng Nghymru o ran polisi, y dyfodol, llesiant, cynaliadwyedd a’r Materoliaethau.

    Os oes gennych ddiddordeb mewn gwybod mwy, ewch i https://bridges.earth/ a/neu cysylltwch â Chyfarwyddwr y ganolfan, Dr Luci Attala, l.attala@uwtsd.ac.uk.