Cymdeithas Ddysgedig Cymru yn Eisteddfod 2025
Bydd gennym bresenoldeb cryf yn yr Eisteddfod yn Wrecsam eleni. Dyma’r digwyddiadau rydym yn eu rhedeg yn ogystal â’r digwyddiadau y mae rhai o’n Cymrodorion yn cymryd rhan ynddynt.
Digwyddiadau’r Gymdeithas Ddysgedig
Dydd Mercher 6 Awst
11:30, ‘Pam fod Cymru werth ei hastudio?’
Trefnwyd gan Gymdeithas Ddysgedig Cymru. Pabell Prifysgol Wrecsam.
- Cadeirydd: Yr Athro Fonesig Elan Closs Stephens
- Yr Athro Rhys Jones, Prifysgol Aberystwyth
- Yr Athro Elin Haf Gruffydd Jones, Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd
- Dr Katharine Young, Prifysgol Metropolitan Caerdydd
Ymchwil am Gymru, i Gymru yw Astudiaethau Cymreig. Mae’n faes rhyngddisgyblaethol ac yn cwmpasu’r holl adrannau ymchwil – ein hiaith, ein diwylliant, ein daearyddiaeth, ein pobl, a mwy.
Sut y gall Astudiaethau Cymreig wasanaethu Cymru orau? Pam ei bod mor bwysig ein bod yn astudio Cymru? Pa fath o ymchwil sydd wedi’i gynnwys mewn Astudiaethau Cymreig? A oes yna le i Astudiaethau Cymreig y tu allan i Gymru? Pa gwestiynau ymchwil yw’r rhai mwyaf dybryd mewn Astudiaethau Cymreig heddiw? Bydd y panel hwn yn mynd i’r afael â’r cwestiynau hyn a mwy, gan dynnu ar ystod o feysydd ysgolheictod.
Bydd y sesiwn hefyd yn cynnig cyfleoedd i’r gynulleidfa gymryd rhan yn y drafodaeth ar gyfer llywio dyfodol y maes, ac i ymgysylltu â’r fenter Astudiaethau Cymreig wrth symud ymlaen.
13:00-14:00, ‘Anabledd yng Nghymru: Iaith, Addysg a Chyfathrebu‘ – a drefnwyd gyda Phrifysgol Wrecsam.
Trefnwyd gan Rhwydwaith Ymchwilwyr Gyrfa Cynnar y Gymdeithas Ddysgedig Cymru. Pabell Prifysgol Wrecsam.
- Yr Athro Sara Elin Roberts FLSW, Ysgolhaig Annibynnol ac Athro Anrhydeddus yn Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Bangor
- Dr Emily Lowthian, Prifysgol Abertawe
- Marjorie Thomas, Prifysgol Metropolitan Caerdydd
- Rebecca Day, Prifysgol Bangor
Bydd y sesiwn yn trafod gwahanol agweddau ar anabledd yng Nghymru, gyda ffocws ar yr hyn sy’n cael ei wneud i gydnabod yr heriau a wynebir gan blant a phobl gyda gwahanol anableddau, a’r gwaith sy’n cael ei wneud i sicrhau bod pawb yn cael eu cynnwys yn y system addysg a’r byd cyfrwng Cymraeg. Mae’r tri siaradwr yn arbenigwyr mewn gwahanol feysydd ymchwil gyda’r ddolen gyswllt eu bod yn gweithio ar agweddau o gyfathrebu a darparu cyfleoedd cyfartal i bawb ym myd addysg.
Dydd Iau 7 Awst
11.30-12:30, Cwrdd â Chymdeithas Ddysgedig Cymru | Lloeren, Pentref Gwyddoniaeth a Thechnoleg
Ymunwch â Chymdeithas Ddysgedig Cymru yn yr Eisteddfod!
Ydych chi’n bwriadu ymweld â’r Eisteddfod yn Wrecsam ym mis Awst? Fe’ch gwahoddir yn gynnes i ymuno â ni yn ein digwyddiad galw heibio ‘Cwrdd â Chymdeithas Ddysgedig Cymru’ yn y Lloeren yn y Pentref Gwyddoniaeth rhwng 11:30am-12:30pm.
Bydd y digwyddiad anffurfiol yn gyfle i gwrdd â staff a Chymrodyr CDdC ynghyd ag unigolion a sefydliadau eraill sy’n ymddiddori mewn ymchwil a’i dylanwad yng Nghymru.
Sesiwn galw heibio yw hon ac nid oes unrhyw reidrwydd i gofrestru. Fodd bynnag, byddem yn gwerthfawrogi cael syniad o’r niferoedd ar gyfer lluniaeth. Mwy o wybodaeth a chofrestri yma.
13.30-14:30, ‘Dilema Ynni: Ein Blaenoriaethau Croes‘ – Darlith Eisteddfod Cymdeithas Ddysgedig Cymru – Yr Athro Gareth Wyn Jones FLSW | Sfferen, Y Pentref Gwyddoniaeth
Mae ein darlith flynyddol yn cael ei chyflwyno gan yr Athro Gareth Wyn Jones FLSW a’i chadeirio gan Nia Williams FLSW yn y Sfferen, Y Pentref Gwyddoniaeth.
Heb ynni ‘llithro i’r llonyddwch mawr yn ôl’ yw ffawd bod pob creadur a phob gwareiddiad. Yn sylfaenol i hanes dynoliaeth yw’n hymdrechion i sicrhau mwy o ynni i gynnal ein holl weithgareddau gan gynnwys prosesu gwybodaeth yn ein hymennydd a’n dyfeisiadau a’n bwydo.
Ers y Chwyldro Diwydiannol a’n gallu i ffrwyno’r ynni mewn tanwydd ffosil, gwelwyd cyflymu rhyfeddol yn ein gweithgaredd a’n pŵer ac yn safon byw canran sylweddol.
All hyn barhau? Beth yw ei oblygiadau? A oes ‘drwg yn y caws’?
15:00-16:00, Cystadleuaeth Ymchwil Tri Munud – a drefnwyd gyda’r Coleg Cymraeg
Fedri di esbonio dy ymchwil i’r cyhoedd mewn llai na thri munud? Fedri di wneud hynny gyda dim ond UN sleid? Rho gynnig arni yn ein cystadleuaeth Traethawd Tri Munud!
Trefnir y gystadleuaeth gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol a Rhwydwaith Ymchwilwyr Gyrfa Gynnar Cymdeithas Ddysgedig Cymru, ac fe’i cynhelir yn yr Eisteddfod Genedlaethol ar ddydd Iau, 7 Awst am 3pm ar stondin y Coleg Cymraeg.
Digwyddiadau ein Cymrodyr
Dydd Mawrth 5 Awst
10:30-11:30, ‘Y diwinydd o dre Wrecsam: CH Dodd – Adran Diwinyddiaeth Graddedigion Prifysgol Cymru’ | Cymdeithasau 1
Darlith yn olrhain bywyd CH Dodd a’i gyfraniad i ysgolheictod Beiblaidd, o’i fagwraeth yn Wrecsam hyd ei benodiad i’r Gadair ym mhrifysgolion Manceinion a Chaergrawnt. Siaradwr: Yr Athro Eryl Wynn Davies FLSW
10:30-12:30, Pabell Prifysgol Bangor
Mae Ynys Môn yn gartref i amrywiaeth eang o rywogaethau ysblennydd, yn amrywio o fawr i fach. Mae’r tirweddau a’r nodweddion a ffurfiwyd dros 860 miliwn o flynyddoedd, yn cynnig cyd-destun unigryw ar gyfer addysgu ac ymchwil yn yr Ysgol Gwyddorau Eigion. Yn yr Eisteddfod yn Wrecsam blwyddyn yma byddwn yn lansio baner arddangosfa sy’n arddangos bioamrywiaeth a thirweddau unigryw Ynys Môn. Dysgwch am y tirweddau a’r nodweddion daearegol unigryw yn fyd-eang sydd wedi ffurfio dros 860 miliwn o flynyddoedd a’r fioamrywiaeth gyfoethog sydd bellach yn eu meddiannu. Cymrwch y siawns i ddysgu enw un neu ddwy rhywogaeth newydd yn y Gymraeg!
13:30, ‘Secs: Iechyd rhyw yr 21ain ganrif’ | Lloeren, Pentref Gwyddoniaeth a Thechnoleg
Sesiwn holi ac ateb gyda Dr Ffraid Gwenllïan a’r Athro Olwen Williams FLSW am iechyd rhyw yn y 21ain ganrif, a sut mae cyfryngau cymdeithasol yn chwarae rôl hanfodol i ledaenu gwybodaeth ac ymwybyddiaeth
15:00, ‘Creu meddygon o Gymru, I Gymru’ | Stondin Prifysgol Bangor
Trafodaeth banel gyda’r Athro Angharad Davies FLSW CCDdC, Prifysgol Abertawe, Dr Nia Jones, Deon Ysgol Feddygaeth Gogledd Cymru, a Dyfed Edwards, Cadeirydd Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr, ymysg eraill. Bydd y panel yn cael ei chadeirio gan Marian Wyn Jones, Cadeirydd Cyngor Prifysgol Bangor.
15:00, ‘Amgyffred yr Amgylchedd yn Oes Gerallt Gymro‘ | Cymdeithasau 1
Darlith Goffa Flynyddol Syr Thomas Parry-Williams, Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion.
Dydd Mercher 6 Awst
10.30, ‘O Forgan Llwyd i Lewis Valentine: golwg ar emynwyr a charolwyr bro’r Eisteddfod.’ | Cymdeithasau 2
Darlith Flynyddol Cymdeithas Emynau Cymru gan yr Athro E. Wyn James FLSW. Croeso cynnes i bawb.
13:00, ‘Golwg ar Seneddau Owain Glyndŵr’ | Cymdeithasau 1
Darlith gan yr Athro Gruffydd Aled Williams FLSW i Gymdeithas Carnhuanawc.
15:00, ‘Mwy na geiriau: Y ddarpariaeth Gymraeg mewn goal iechyd’ | Lloeren, Pentref Gwyddoniaeth a Thechnoleg
Sgwrs gydag arbenigwyr am bwysigrwydd y Gymraeg ym maes gofal iechyd yng Nghymru. Cadeirydd: Yr Athro Olwen Williams FLSW.
Dydd Iau 7 Awst
10.30, ‘Cyfraniad Wrecsam a’r cyffiniau i hunaniaeth a’r wasg Gymreig ar Gyfandiroedd America: golwg ar fywyd a chyfraniad R. J. Berwyn (golygydd Y Brut), T. Owen Charles (golygydd The Druid) a Sallie Evans-Surridge (golygydd Y Drych)’ | Cymdeithasau 2
Cymry America, Prifysgol Caerdydd, gan yr Athrawon E. Wyn James FLSW a Bill Jones: ‘Cyfraniad Wrecsam a’r cyffiniau i hunaniaeth a’r wasg Gymreig ar Gyfandiroedd America: golwg ar fywyd a chyfraniad R. J. Berwyn (golygydd Y Brut), T. Owen Charles (golygydd The Druid) a Sallie Evans-Surridge (golygydd Y Drych).’ Croeso cynnes i bawb.
fyfyriwr israddedig, ôl-raddedig neu ymchwilydd gyrfa gynnar sydd wedi cwblhau, neu sy’n gweithio ar, brosiect neu draethawd ymchwil. Mwy o wybodaeth yma.
Dydd Gwener 8 Awst
10:30, ‘Cofio Euros Bowen, clasurydd Wrecsam’ | Cymdeithasau 2
Yr Athro Ceri Davies FLSW. Adran Glasurol Cymdeithas Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Cymru.
Teyrnged i’r bardd-offeiriad Euros Bowen (1904-88) a’i ddiddordeb creadigol ym myd y Groegiaid a’r Rhufeiniaid. Croeso cynnes i bawb.
13:00-14:00, ‘Gofal ein Gwinllan’: Lansio cyfrol 3 – Yr Eglwys yng Nghymru | | Cymdeithasau 1
Cynhelir cyfarfod lansio’r gyfrol Gofal ein Gwinllan 3: Ysgrifau ar gyfraniad yr Eglwys yng Nghymru i’n llên a’n hanes a’n diwylliant a olygwyd gan A. Cynfael Lake FLSW a D. Densil Morgan FLSW am 1 o’r gloch Dydd Gwener 8 Awst ym Mhabell y Cymdeithasau 1. I gyd-fynd ȃ hynny bydd yr Athro D. Densil Morgan yn traddodi darlith ‘Ysgeifiog, Llambed a’r Genedl: Rowland Williams Ysgeifiog (1779-1854) a’i fab, y Dr Rowland Williams Llanbedr Pont Steffan (1817-70) a’u cyfraniad i hanes a llên Cymru’.
Dydd Sadwrn 9 Awst
13.30, ‘Caneuon Gwerin Ceiriog’ | Tŷ Gwerin
Sesiwn wedi ei threfnu gan Gymdeithas Alawon Gwerin Cymru a fydd yn cynnwys sgwrs fer gan yr Athro E. Wyn James FLSW am yr hwiangerddi a gasglodd J. Ceiriog Hughes (1832–87).